ชนิดเกลียวในงานนิวเมติกส์: G, R (PT), NPT ต่างกันอย่างไร

เกลียวข้อต่อลมที่เจอบ่อยมี 3 มาตรฐานหลัก คือ G, R (PT) และ NPT ถึงจะเรียกขนาดเท่ากัน เช่น 1/4″ แต่ใช้แทนกันไม่ได้ทุกกรณี บทความนี้อธิบายความต่าง วิธีดูว่าเกลียวในมือเป็นชนิดไหน และคู่ไหนใส่ข้ามกันได้
ทำไมขนาดเท่ากันแต่ใส่กันไม่ได้
ปัญหาที่เจอบ่อยที่สุดคือ สั่งข้อต่อ 1/4″ มาใส่วาล์ว 1/4″ แล้วขันไม่เข้า หรือขันเข้าแต่ลมรั่ว สาเหตุคือคำว่า 1/4″ บอกแค่ขนาด ไม่ได้บอกชนิดของเกลียว
เกลียวแต่ละมาตรฐานต่างกัน 3 จุด
- รูปทรง เป็นเกลียวตรงหรือเกลียวเรียว
- มุมฟันเกลียว 55° หรือ 60°
- จำนวนฟันต่อนิ้ว เช่น 19 ฟัน หรือ 18 ฟัน
ถ้ามุมฟันหรือจำนวนฟันไม่ตรงกัน เกลียวจะขบกันไม่สนิท ส่วนรูปทรงเป็นตัวกำหนดวิธีกันรั่ว ก่อนสั่งของจึงต้องรู้ทั้งขนาดและชนิดเกลียว เรื่องขนาดและหน่วยหุนอ่านได้ในบทความ หน่วยวัดในงานนิวเมติกส์
เกลียวตรงกับเกลียวเรียว (ทรงลิ่ม)
เกลียวท่อแบ่งตามรูปทรงได้ 2 แบบ และกันรั่วด้วยวิธีที่ต่างกัน เกลียวตรงกันรั่วที่หน้าสัมผัส ส่วนเกลียวเรียวกันรั่วที่ตัวเกลียวเอง คำว่าเรียวหมายถึงปลายเล็กกว่าโคนเหมือนลิ่ม ยิ่งขันลึกยิ่งแน่น

| เกลียวตรง (Parallel) | เกลียวเรียว/ลิ่ม (Taper) | |
|---|---|---|
รูปทรง | เส้นผ่านศูนย์กลางเท่ากันตลอดความยาว | ปลายเล็ก โคนใหญ่ |
กันรั่วตรงไหน | ที่หน้าสัมผัส ด้วยโอริงหรือแหวนซีล ตัวเกลียวทำหน้าที่ยึดอย่างเดียว | ที่ตัวเกลียว ฟันเกลียวอัดแน่นเข้าหากันเหมือนลิ่ม |
| ต้องพันเทปไหม | ไม่ต้อง | ต้องพันเทปหรือทาน้ำยากันรั่ว ยกเว้นข้อต่อที่เคลือบสารกันรั่วมาจากโรงงาน |
| ขันถึงไหน | ขันจนหน้าสัมผัสชนกัน | ขันจนตึงมือ แล้วขันต่ออีกเล็กน้อย |
| ตัวอย่าง | G | R, NPT |
ข้อดีของเกลียวตรงคือถอดใส่ซ้ำได้หลายครั้งโดยไม่ต้องพันเทปใหม่ ส่วนเกลียวเรียวไม่ต้องมีหน้าสัมผัสเรียบสำหรับวางโอริง จึงใช้กับพอร์ตได้หลากหลายกว่า
ชื่อเรียกที่ชวนสับสน: BSP, BSPT, PT, PF, G และ R
PT กับ BSPT คือเกลียวเดียวกันที่เรียกคนละชื่อ ส่วน BSP เป็นชื่อตระกูลที่รวมทั้งเกลียวตรงและเกลียวเรียว ความสับสนเกิดจากเกลียวแต่ละแบบมีชื่อเรียก 3 ชุด คือชื่ออังกฤษ ชื่อญี่ปุ่นแบบเดิม และชื่อ ISO ที่ใช้ในปัจจุบัน

| รูปทรง | ชื่ออังกฤษ | ชื่อญี่ปุ่นเดิม (JIS) | ชื่อ ISO ปัจจุบัน |
|---|---|---|---|
เกลียวตรง | BSPP | PF | G |
| เกลียวเรียว (ทรงลิ่ม) | BSPT | PT | R (ตัวผู้), Rc (ตัวเมีย) |
ชื่อในแถวเดียวกันคือเกลียวเดียวกัน ใช้แทนกันได้
- BSP ไม่ใช่ชนิดเกลียว แต่เป็นชื่อตระกูล ย่อมาจาก British Standard Pipe ถ้าเห็นคำว่า BSP เฉยๆ ต้องดูต่อว่าเป็นเกลียวตรงหรือเกลียวเรียว
- BSPT, PT และ R คือเกลียวเรียวตัวเดียวกัน ตัว T ใน BSPT มาจาก Taper ที่แปลว่าเรียว
- BSPP, PF และ G คือเกลียวตรงตัวเดียวกัน ตัว P ตัวท้ายใน BSPP มาจาก Parallel ที่แปลว่าขนาน
- R กับ Rc ต่างกันแค่ตัวผู้กับตัวเมีย R คือเกลียวนอก ส่วน Rc คือเกลียวใน
- ที่ดูเหมือนกันหมด เพราะทั้งตระกูลใช้มุมฟัน 55° และจำนวนฟันต่อนิ้วชุดเดียวกัน ต่างกันแค่ตรงกับเรียว
ช่างและร้านค้าในไทยมักเรียกว่า PT และ PF ส่วนแคตตาล็อกรุ่นใหม่มักเขียนเป็น R, Rc และ G ทั้งสองแบบหมายถึงเกลียวเดียวกัน คำเต็มของคำย่อทั้งหมดอยู่ในภาคผนวกท้ายบทความ
ชนิดเกลียวที่เจอบ่อยในงานลม
งานลมเจอเกลียวอยู่ 4 กลุ่ม คือ G, R, NPT และเกลียวเมตริกขนาดเล็ก โดย G กับ R เป็นตระกูลเดียวกันที่เรียกรวมว่า BSP
| ชนิด | ชื่อเรียกอื่น | รูปทรง | มุมฟัน | วิธีกันรั่ว | มาตรฐาน |
|---|---|---|---|---|---|
G | BSPP, PF | ตรง ทั้งตัวผู้และตัวเมีย | 55° | โอริงหรือแหวนซีล | ISO 228-1, JIS B 0202 |
| R (ตัวผู้) และ Rc (ตัวเมีย) | BSPT, PT | เรียว | 55° | เทปพันเกลียว | ISO 7-1, JIS B 0203 |
| Rp | PS | ตรง มีเฉพาะตัวเมีย ใช้คู่กับ R | 55° | เทปพันเกลียว | ISO 7-1, JIS B 0203 |
| NPT | เกลียวอเมริกัน | เรียว | 60° | เทปพันเกลียว | ANSI/ASME B1.20.1 |
| M5, M3 | เกลียวเมตริก | ตรง | 60° | แหวนรอง | ISO เมตริก |
ข้อสังเกตที่ช่วยให้จำง่าย
- G กับ R มีมุมฟันและจำนวนฟันต่อนิ้วเท่ากัน ต่างกันแค่ตรงกับเรียว
- อุปกรณ์ยี่ห้อยุโรปมักใช้พอร์ต G ส่วนยี่ห้อญี่ปุ่นและเอเชียมักใช้ Rc และยี่ห้ออเมริกามักใช้ NPT
- M5 และ M3 ใช้กับพอร์ตขนาดเล็ก เช่น วาล์วและกระบอกลมรุ่นจิ๋ว ที่เล็กเกินกว่าจะทำเกลียว 1/8″
ตารางเทียบขนาดเกลียว
เกลียว BSP กับ NPT ขนาดเรียกเดียวกันมีเส้นผ่านศูนย์กลางต่างกันไม่ถึง 0.6 มม. จึงแยกด้วยตาเปล่าไม่ได้ ต้องดูจำนวนฟันต่อนิ้วประกอบ
| ขนาดเรียก | หุน | BSP (G, R): Ø นอก (มม.) | BSP: ฟันต่อนิ้ว | NPT: Ø นอก (มม.) | NPT: ฟันต่อนิ้ว |
|---|---|---|---|---|---|
1/8″ | 1 | 9.73 | 28 | 10.29 | 27 |
| 1/4″ | 2 | 13.16 | 19 | 13.72 | 18 |
| 3/8″ | 3 | 16.66 | 19 | 17.15 | 18 |
| 1/2″ | 4 | 20.96 | 14 | 21.34 | 14 |
| 3/4″ | 6 | 26.44 | 14 | 26.67 | 14 |
| 1″ | 8 | 33.25 | 11 | 33.40 | 11.5 |
ที่มาของตัวเลข: Tameson, BSP thread และ Tameson, National Pipe Thread
วิธีอ่านตาราง
- ขนาดเรียกไม่ใช่ขนาดที่วัดได้จริง เกลียว 1/4″ วัดได้ประมาณ 13 มม. ไม่ใช่ 6.35 มม. ดูเพิ่มในบทความ การแปลง-เปรียบเทียบหน่วยวัด Size ในงานนิวเมติกส์
- Ø นอกคือค่าที่วัดคร่อมยอดฟันของเกลียวตัวผู้ เกลียวเรียววัดที่ปลายจะได้น้อยกว่าตารางเล็กน้อย
- G และ R ขนาดเดียวกันใช้ตัวเลขชุดเดียวกัน ทั้งเส้นผ่านศูนย์กลางและจำนวนฟัน
- ขนาด 1/2″ และ 3/4″ มี 14 ฟันต่อนิ้วเท่ากันทั้ง BSP และ NPT ต้องแยกด้วยมุมฟันหรือรหัสบนตัวสินค้า
- เกลียวเมตริก M5 มีเส้นผ่านศูนย์กลางนอก 5 มม. ระยะห่างระหว่างฟัน 0.8 มม.
มุมฟันเป็นอีกจุดที่ต่างกัน BSP ใช้มุม 55° ยอดและร่องฟันโค้งมน ส่วน NPT ใช้มุม 60° ยอดและร่องฟันตัดเรียบ

PT กับ NPT: ชื่อคล้ายกัน แต่ใช้แทนกันไม่ได้
PT กับ NPT เป็นเกลียวเรียวเหมือนกันและชื่อต่างกันแค่ตัวอักษรเดียว แต่เป็นคนละมาตรฐานและใช้แทนกันไม่ได้ ตัว N ใน NPT มาจาก National หมายถึงมาตรฐานของสหรัฐอเมริกา
| PT (BSPT, R) | NPT | |
|---|---|---|
ที่มาของมาตรฐาน | อังกฤษ ญี่ปุ่น และ ISO | สหรัฐอเมริกา |
มุมฟัน | 55° | 60° |
| ยอดและร่องฟัน | โค้งมน | ตัดเรียบ |
| ฟันต่อนิ้ว ขนาด 1/8″ | 28 | 27 |
| ฟันต่อนิ้ว ขนาด 1/4″ และ 3/8″ | 19 | 18 |
| ฟันต่อนิ้ว ขนาด 1/2″ และ 3/4″ | 14 | 14 |
| เอกสารมาตรฐาน | ISO 7-1, JIS B 0203 | ANSI/ASME B1.20.1 |
ผลที่เกิดขึ้นเมื่อใช้ผิดคู่
- ขนาด 1/4″ และ 3/8″ จำนวนฟันต่างกันชัดเจน ขันไม่เข้า หรือเข้าได้เล็กน้อยแล้วติด
- ขนาด 1/8″, 1/2″ และ 3/4″ จำนวนฟันเท่ากันหรือใกล้กันมาก จึงขันเข้าได้ แต่มุมฟันไม่ตรงกัน ลมจึงรั่ว
- วิธีสังเกตอุปกรณ์เกลียว NPT มักมีคำว่า NPT กำกับบนตัวเรือนหรือในสเปก เช่น 1/4-18 NPT และมักเป็นอุปกรณ์จากสหรัฐอเมริกา
สินค้าเกลียวในร้านนิวแมกซ์ไทยส่วนใหญ่เป็นเกลียว PT ส่วนเกลียว NPT แทบไม่มีจำหน่าย ถ้าเครื่องจักรหรืออุปกรณ์ของท่านเป็นเกลียว NPT กรุณาแจ้งก่อนสั่งซื้อ
วิธีดูว่าเกลียวในมือเป็นชนิดไหน
ถ้าบนตัวเรือนหรือฉลากมีรหัส G, R, Rc, NPT, PT หรือ PF ก็รู้ชนิดได้ทันที ถ้าไม่มี ให้ตรวจ 3 ขั้นตอนด้วยเวอร์เนียร์คาลิปเปอร์และหวีวัดเกลียว (thread pitch gauge) ถ้าไม่มีหวีวัดเกลียว ใช้ไม้บรรทัดนับฟันแทนได้

- วัดเส้นผ่านศูนย์กลางนอกของเกลียวตัวผู้ แล้วเทียบกับตารางด้านบนเพื่อหาขนาดเรียก ถ้าวัดได้ประมาณ 5 มม. คือเกลียวเมตริก M5 ถ้าเป็นเกลียวตัวเมียให้วัดรูใน ซึ่งจะเล็กกว่าค่าในตารางประมาณ 1 ถึง 3 มม.
- ดูว่าเกลียวตรงหรือเรียว วัดเส้นผ่านศูนย์กลางที่ปลายและที่โคนเกลียว ถ้าเท่ากันคือเกลียวตรง ซึ่งในงานลมคือ G ถ้าโคนใหญ่กว่าคือเกลียวเรียว ให้ทำขั้นที่ 3 ต่อ
- นับจำนวนฟันต่อนิ้ว ทาบหวีวัดเกลียวให้ฟันขบกันสนิท หรือวางไม้บรรทัดแล้วนับยอดฟันในระยะ 1 นิ้ว (25.4 มม.) เกลียวสั้นให้นับครึ่งนิ้วแล้วคูณสอง ถ้าตรงกับ BSP คือ R ถ้าตรงกับ NPT คือ NPT
สรุปผลจาก 3 ขั้นตอนได้ตามตารางนี้
| รูปทรง | จำนวนฟันตรงกับ | ชนิดเกลียว |
|---|---|---|
ตรง | BSP | G |
เรียว | BSP | R (ตัวผู้) หรือ Rc (ตัวเมีย) |
| เรียว | NPT | NPT |
| ตรง และวัดได้ 5 มม. | ระยะฟัน 0.8 มม. | M5 |
รหัสสินค้าของหลายยี่ห้อบอกขนาดเกลียวเป็นเลขหุน โดย 01 คือ 1/8″, 02 คือ 1/4″, 03 คือ 3/8″ และ 04 คือ 1/2″ เช่น โรตารี่จอยท์รหัส SRJ2000A-02L เป็นเกลียว 1/4″
วิธีอ่านสเปกเกลียวบนสินค้าและแคตตาล็อก
สเปกเกลียวเขียนเป็นชนิดตามด้วยขนาด หรือขนาดตามด้วยชนิด ตัวอย่างขนาด 1/4″ หรือ 2 หุน มีวิธีเขียนดังนี้
| เขียนว่า | หมายถึง |
|---|---|
R 1/4 | เกลียวเรียว ตัวผู้ |
Rc 1/4 | เกลียวเรียว ตัวเมีย |
| G 1/4 | เกลียวตรง ใช้ทั้งตัวผู้และตัวเมีย |
| PT 1/4 หรือ 1/4 PT | เกลียวเรียว เท่ากับ R 1/4 หรือ Rc 1/4 |
| 1/4 BSPT | เกลียวเรียว เท่ากับ PT 1/4 |
| PF 1/4 หรือ 1/4 PF | เกลียวตรง เท่ากับ G 1/4 |
| 1/4-18 NPT | เกลียวเรียวอเมริกัน มี 18 ฟันต่อนิ้ว |
| M5 หรือ M5×0.8 | เกลียวเมตริก เส้นผ่านศูนย์กลาง 5 มม. ระยะฟัน 0.8 มม. |
ใส่ข้ามชนิดได้ไหม
จำกฎ 3 ข้อก็พอ เกลียวตัวผู้ G ใส่ได้กับตัวเมีย G เท่านั้น เกลียวตัวผู้ R ใส่ได้ทั้งตัวเมีย G และตัวเมียตระกูล R ส่วน NPT ใช้กับ NPT ด้วยกันเท่านั้น
| เกลียวตัวผู้ | เกลียวตัวเมีย | ใช้ได้ไหม | หมายเหตุ |
|---|---|---|---|
G | G | ได้ | กันรั่วด้วยโอริงหรือแหวนซีล ไม่ต้องพันเทป |
| R | Rc หรือ Rp | ได้ | พันเทปหรือทาน้ำยากันรั่ว |
| R | G | ได้ | ขันเข้าได้ปกติ แต่ต้องพันเทปหรือทาน้ำยากันรั่วเสมอ |
| G | Rc หรือ Rp | ไม่แนะนำ | อาจขันเข้ายากหรือขันไม่เข้า |
| NPT | G, Rc หรือ Rp | ไม่ได้ | มุมฟันและจำนวนฟันต่างกัน |
| G หรือ R | NPT | ไม่ได้ | เกลียว G ขนาด 1/8″, 1/2″ และ 3/4″ ขันเข้าได้แต่รั่ว ขนาดอื่นขันไม่เข้า |
| M5 | M5 | ได้ | ใช้กับ M5 ด้วยกันเท่านั้น |
ข้อควรระวัง
- คู่ที่หลอกตาที่สุดคือ BSP กับ NPT ขนาด 1/2″ และ 3/4″ เพราะฟันต่อนิ้วเท่ากัน ขันเข้าได้จนดูเหมือนใช้ได้ แต่มุมฟันไม่ตรงกันจึงรั่ว
- อย่าขันเกลียวเรียว R เข้าพอร์ตพลาสติก แรงอัดของเกลียวเรียวทำให้เกลียวตัวเมียเสียหายได้ ให้ใช้ข้อต่อเกลียว G แทน
- ถ้าต้องต่อข้ามมาตรฐาน ให้ใช้ข้อต่อแปลงเกลียว เช่น อุปกรณ์เกลียว NPT ที่ต้องต่อกับระบบที่เป็น BSP
พันเทปเกลียวเรียวอย่างไรไม่ให้รั่ว
เกลียวเรียวอย่าง PT ต้องพันเทปที่เกลียวตัวผู้ก่อนขัน ส่วนข้อต่อที่เคลือบสารกันรั่วมาจากโรงงานขันได้เลยโดยไม่ต้องพันเทปเพิ่ม

- ทำความสะอาดเกลียว เอาเศษโลหะ ฝุ่น และเทปเก่าออกให้หมด
- เว้นปลายเกลียวไว้ 1 ถึง 2 ฟัน ไม่พันเทปทับ เพื่อไม่ให้เศษเทปหลุดเข้าไปในท่อลมและวาล์ว
- พันตามเข็มนาฬิกาเมื่อมองจากปลายเกลียว ซึ่งเป็นทิศเดียวกับตอนขันเข้า พัน 2 ถึง 3 รอบ และดึงเทปให้ตึง
- กดเทปให้แนบร่องฟัน แล้วขันด้วยมือจนตึง จากนั้นใช้ประแจขันต่อจนแน่น
ข้อควรระวัง
- พันผิดทิศ เทปจะคลายออกตอนขัน ถ้าพันผิดให้ลอกออกแล้วพันใหม่
- อย่าขันแน่นเกินไป เพราะเกลียวจะเสียหาย ข้อต่อเกลียวเรียวไม่ต้องขันจนสุดเกลียว
- เกลียวตรง G ไม่ต้องพันเทป เพราะกันรั่วด้วยโอริง
สำหรับข้อต่อเกลียวเรียวที่เคลือบสารกันรั่ว SMC แนะนำให้ขันด้วยมือจนตึง แล้วใช้ประแจขันต่ออีก 2 ถึง 3 รอบ โดยมีแรงขันอ้างอิงตามตาราง สินค้ายี่ห้ออื่นให้ดูคู่มือของผู้ผลิตประกอบ
| ขนาดเกลียว | แรงขันอ้างอิง (N·m) |
|---|---|
1/8″ | 3 ถึง 5 |
1/4″ | 8 ถึง 12 |
| 3/8″ | 15 ถึง 20 |
| 1/2″ | 20 ถึง 25 |
ที่มา: Swagelok, Threaded Fitting Assembly และ SMC, Fittings & Tubing Precautions
คำถามที่พบบ่อย
PT กับ BSPT เหมือนกันไหม
เหมือนกัน เป็นเกลียวเรียวมุมฟัน 55° ตัวเดียวกัน PT เป็นชื่อแบบญี่ปุ่น BSPT เป็นชื่อแบบอังกฤษ ส่วนชื่อ ISO ปัจจุบันคือ R และ Rc ทั้งหมดใช้แทนกันได้
BSP กับ BSPT เหมือนกันไหม
ไม่เหมือนกันทีเดียว BSP เป็นชื่อตระกูลที่มีทั้งเกลียวเรียว (BSPT) และเกลียวตรง (BSPP) ถ้าสเปกเขียนแค่ BSP ต้องดูต่อว่าเป็นแบบไหน
PT กับ NPT ใช้แทนกันได้ไหม
ไม่ได้ ถึงจะเป็นเกลียวเรียวเหมือนกัน แต่มุมฟันและจำนวนฟันต่อนิ้วต่างกัน บางขนาดขันเข้าได้แต่จะรั่ว ถ้าจำเป็นต้องต่อกัน ให้ใช้ข้อต่อแปลงเกลียว
ข้อต่อเกลียว PT ใส่กับพอร์ตเกลียว G (PF) ได้ไหม
ได้ เกลียวตัวผู้ PT ขันเข้าพอร์ต G ได้ แต่ต้องพันเทปเสมอ ส่วนกรณีกลับกัน คือข้อต่อตัวผู้ G กับพอร์ต PT ไม่แนะนำ
ทำไมเกลียว 2 หุนวัดได้ 13 มม. ไม่ใช่ 6.35 มม.
ขนาด 1/4″ หรือ 2 หุน เป็นชื่อเรียกขนาด ไม่ใช่ขนาดที่วัดได้จริง เกลียว 1/4″ ทั้ง PT และ G มีเส้นผ่านศูนย์กลางนอกประมาณ 13.2 มม.
ไม่รู้ว่าเกลียวเป็นชนิดไหน ต้องแจ้งอะไรกับร้านบ้าง
ส่งข้อมูล 4 อย่างมาทาง LINE @pneumaxthai
- รูปถ่ายเกลียวและฉลากของอุปกรณ์
- เส้นผ่านศูนย์กลางนอกที่วัดได้ เป็นมิลลิเมตร
- เป็นเกลียวตัวผู้หรือตัวเมีย
- ยี่ห้อและรุ่นของอุปกรณ์ที่จะนำไปต่อ
สรุปก่อนสั่งซื้อ
ก่อนสั่งข้อต่อหรือวาล์ว ให้ตรวจ 2 อย่างคู่กันเสมอ คือขนาดเกลียวและชนิดเกลียว
- G เกลียวตรง กันรั่วด้วยโอริง ไม่ต้องพันเทป
- R (PT) เกลียวเรียว ต้องพันเทป ใส่กับตัวเมีย G ได้
- NPT เกลียวเรียวแบบอเมริกัน ใช้กับ G และ R ไม่ได้
- M5 เกลียวเมตริกสำหรับพอร์ตขนาดเล็ก
ถ้าไม่แน่ใจว่าเกลียวที่มีอยู่เป็นชนิดไหน ถ่ายรูปเกลียวพร้อมค่าที่วัดได้ ส่งมาสอบถามทาง LINE @pneumaxthai ได้ครับ
บทความที่เกี่ยวข้อง
- หน่วยวัดในงาน นิวเมติกส์ หุน นิ้ว และหน่วยความดัน
- การแปลง-เปรียบเทียบหน่วยวัด Size ในงานนิวเมติกส์ ตารางเทียบนิ้ว มิลลิเมตร และหุน
สินค้าที่ต้องดูชนิดเกลียวก่อนสั่ง
- โซลินอยด์วาล์ว (Solenoid Valve)
- ชุดกรองลมและปรับแรงดัน (Air Services Unit)
- สปีดคอนโทรลเลอร์ (Speed Controller)
- ไซเลนเซอร์ (Silencer)
- บอลวาล์ว (Ball Valve)
ภาคผนวก: คำย่อและคำศัพท์ที่ใช้ในบทความ
คำย่อของเกลียวส่วนใหญ่ประกอบจากคำไม่กี่คำ คือ Pipe (ท่อ), Taper (เรียว) และ Parallel (ขนาน) เมื่อรู้คำเต็มแล้วจะเห็นว่าชื่อแต่ละชื่อบอกรูปทรงของเกลียวไว้ในตัว
ชื่อเกลียว
| คำย่อ | คำเต็ม | ความหมาย |
|---|---|---|
BSP | British Standard Pipe | เกลียวท่อมาตรฐานอังกฤษ เป็นชื่อตระกูล มีทั้งแบบตรงและแบบเรียว |
BSPP | British Standard Pipe Parallel | เกลียวท่อมาตรฐานอังกฤษแบบขนาน คือเกลียวตรง |
| BSPT | British Standard Pipe Taper | เกลียวท่อมาตรฐานอังกฤษแบบเรียว |
| G | Gas | ชื่อ ISO ของเกลียวตรง ตัวอักษรมาจากคำว่า Gas เพราะเดิมออกแบบไว้ใช้กับท่อแก๊ส |
| R | Rohr (ภาษาเยอรมัน แปลว่าท่อ) | ชื่อ ISO ของเกลียวเรียว ตัวผู้ |
| Rc | Rohr + Conic | ชื่อ ISO ของเกลียวเรียว ตัวเมีย ตัว c มาจาก Conic แปลว่าทรงกรวย |
| Rp | Rohr + Parallel | ชื่อ ISO ของเกลียวตรง ตัวเมีย ที่ใช้คู่กับ R ตัว p มาจาก Parallel |
| PT | Pipe Taper | ชื่อเดิมตามมาตรฐานญี่ปุ่นของเกลียวเรียว เท่ากับ R และ Rc |
| PF | Pipe Fastening | ชื่อเดิมตามมาตรฐานญี่ปุ่นของเกลียวตรง เท่ากับ G |
| PS | Pipe Straight | ชื่อเดิมตามมาตรฐานญี่ปุ่นของเกลียวตรง ตัวเมีย เท่ากับ Rp |
| NPT | National Pipe Taper | เกลียวท่อแบบเรียวตามมาตรฐานสหรัฐอเมริกา |
| M5 | Metric 5 | เกลียวเมตริก เส้นผ่านศูนย์กลาง 5 มม. |
คำเต็มของ PT, PF และ PS เป็นคำอธิบายที่ใช้กันทั่วไปในวงการ เอกสารอ้างอิงที่ตรวจสอบได้ระบุเพียงว่าเป็นสัญลักษณ์เดิมของ JIS ไม่ได้ระบุคำเต็มไว้
มาตรฐานและหน่วยงาน
| คำย่อ | คำเต็ม | ความหมาย |
|---|---|---|
ISO | International Organization for Standardization | องค์การระหว่างประเทศว่าด้วยการมาตรฐาน |
JIS | Japanese Industrial Standards | มาตรฐานอุตสาหกรรมญี่ปุ่น |
| ANSI | American National Standards Institute | สถาบันมาตรฐานแห่งชาติสหรัฐอเมริกา |
| ASME | American Society of Mechanical Engineers | สมาคมวิศวกรเครื่องกลสหรัฐอเมริกา ผู้ออกมาตรฐาน B1.20.1 ของเกลียว NPT |
หน่วย สัญลักษณ์ และคำศัพท์
| คำ | คำอังกฤษ | ความหมาย |
|---|---|---|
เรียว | Taper | ปลายเล็กกว่าโคน เป็นทรงลิ่ม ยิ่งขันลึกยิ่งแน่น |
ตรง หรือขนาน | Parallel | เส้นผ่านศูนย์กลางเท่ากันตลอดความยาว เป็นทรงกระบอก |
| เกลียวตัวผู้ | Male thread | เกลียวนอก อยู่บนผิวด้านนอกของข้อต่อ |
| เกลียวตัวเมีย | Female thread | เกลียวใน อยู่ในรูของพอร์ต |
| พอร์ต | Port | รูเกลียวบนตัวอุปกรณ์ สำหรับขันข้อต่อเข้าไป |
| Ø | Diameter | เส้นผ่านศูนย์กลาง |
| ฟันต่อนิ้ว | TPI ย่อจาก Threads Per Inch | จำนวนยอดฟันเกลียวในระยะ 1 นิ้ว หรือ 25.4 มม. |
| ระยะฟัน | Pitch | ระยะจากยอดฟันหนึ่งถึงยอดฟันถัดไป |
| หุน | ไม่มี | หน่วยที่ช่างใช้เรียกขนาด 1 หุนเท่ากับ 1/8 นิ้ว |
| โอริง | O-ring | แหวนยางหน้าตัดกลม ใช้กันรั่วที่หน้าสัมผัส |
| N·m | Newton metre | นิวตันเมตร หน่วยของแรงบิดที่ใช้ขัน |
แหล่งอ้างอิง
- Tameson: BSP thread ขนาดและจำนวนฟันของเกลียว G และ R
- Tameson: National Pipe Thread ขนาดและจำนวนฟันของเกลียว NPT
- Festo: White paper, Threads กฎการใช้ G ร่วมกับ R และข้อควรระวังกับพอร์ตพลาสติก
- Sumitomo Drive Technologies: Pipe threads white paper ตารางความเข้ากันได้ และชื่อเก่า PT, PF, PS
- ANVER: Vacuum fittings conversions เกลียว G กับ NPT ขนาดที่ขันเข้าได้แต่รั่ว
- Swagelok: Threaded Fitting Assembly ขั้นตอนพันเทปเกลียวเรียว
- SMC: Fittings & Tubing Precautions การเว้นปลายเกลียว ข้อต่อเคลือบสารกันรั่ว และแรงขันอ้างอิง
- Instrumentation Tools: NPT, NPTF, BSPP and BSPT ที่มาของตัวอักษร G, R, p และ c
![]()


























