เกลียวข้อต่อลมที่เจอบ่อยมี 3 มาตรฐานหลัก คือ G, R (PT) และ NPT ถึงจะเรียกขนาดเท่ากัน เช่น 1/4″ แต่ใช้แทนกันไม่ได้ทุกกรณี บทความนี้อธิบายความต่าง วิธีดูว่าเกลียวในมือเป็นชนิดไหน และคู่ไหนใส่ข้ามกันได้

ทำไมขนาดเท่ากันแต่ใส่กันไม่ได้

ปัญหาที่เจอบ่อยที่สุดคือ สั่งข้อต่อ 1/4″ มาใส่วาล์ว 1/4″ แล้วขันไม่เข้า หรือขันเข้าแต่ลมรั่ว สาเหตุคือคำว่า 1/4″ บอกแค่ขนาด ไม่ได้บอกชนิดของเกลียว

เกลียวแต่ละมาตรฐานต่างกัน 3 จุด

  • รูปทรง เป็นเกลียวตรงหรือเกลียวเรียว
  • มุมฟันเกลียว 55° หรือ 60°
  • จำนวนฟันต่อนิ้ว เช่น 19 ฟัน หรือ 18 ฟัน

ถ้ามุมฟันหรือจำนวนฟันไม่ตรงกัน เกลียวจะขบกันไม่สนิท ส่วนรูปทรงเป็นตัวกำหนดวิธีกันรั่ว ก่อนสั่งของจึงต้องรู้ทั้งขนาดและชนิดเกลียว เรื่องขนาดและหน่วยหุนอ่านได้ในบทความ หน่วยวัดในงานนิวเมติกส์

เกลียวตรงกับเกลียวเรียว (ทรงลิ่ม)

เกลียวท่อแบ่งตามรูปทรงได้ 2 แบบ และกันรั่วด้วยวิธีที่ต่างกัน เกลียวตรงกันรั่วที่หน้าสัมผัส ส่วนเกลียวเรียวกันรั่วที่ตัวเกลียวเอง คำว่าเรียวหมายถึงปลายเล็กกว่าโคนเหมือนลิ่ม ยิ่งขันลึกยิ่งแน่น

เปรียบเทียบเกลียวตรง G กับเกลียวเรียว R และตำแหน่งที่กันรั่ว
เกลียวตรง (Parallel)เกลียวเรียว/ลิ่ม (Taper)

รูปทรง

เส้นผ่านศูนย์กลางเท่ากันตลอดความยาว

ปลายเล็ก โคนใหญ่

กันรั่วตรงไหน

ที่หน้าสัมผัส ด้วยโอริงหรือแหวนซีล ตัวเกลียวทำหน้าที่ยึดอย่างเดียวที่ตัวเกลียว ฟันเกลียวอัดแน่นเข้าหากันเหมือนลิ่ม
ต้องพันเทปไหมไม่ต้องต้องพันเทปหรือทาน้ำยากันรั่ว ยกเว้นข้อต่อที่เคลือบสารกันรั่วมาจากโรงงาน
ขันถึงไหนขันจนหน้าสัมผัสชนกันขันจนตึงมือ แล้วขันต่ออีกเล็กน้อย
ตัวอย่างGR, NPT

ข้อดีของเกลียวตรงคือถอดใส่ซ้ำได้หลายครั้งโดยไม่ต้องพันเทปใหม่ ส่วนเกลียวเรียวไม่ต้องมีหน้าสัมผัสเรียบสำหรับวางโอริง จึงใช้กับพอร์ตได้หลากหลายกว่า

ชื่อเรียกที่ชวนสับสน: BSP, BSPT, PT, PF, G และ R

PT กับ BSPT คือเกลียวเดียวกันที่เรียกคนละชื่อ ส่วน BSP เป็นชื่อตระกูลที่รวมทั้งเกลียวตรงและเกลียวเรียว ความสับสนเกิดจากเกลียวแต่ละแบบมีชื่อเรียก 3 ชุด คือชื่ออังกฤษ ชื่อญี่ปุ่นแบบเดิม และชื่อ ISO ที่ใช้ในปัจจุบัน

แผนผังชื่อเรียกเกลียว BSP, BSPT, PT, PF, G, R และ NPT
รูปทรงชื่ออังกฤษชื่อญี่ปุ่นเดิม (JIS)ชื่อ ISO ปัจจุบัน

เกลียวตรง

BSPP

PF

G

เกลียวเรียว (ทรงลิ่ม)BSPTPTR (ตัวผู้), Rc (ตัวเมีย)

ชื่อในแถวเดียวกันคือเกลียวเดียวกัน ใช้แทนกันได้

  • BSP ไม่ใช่ชนิดเกลียว แต่เป็นชื่อตระกูล ย่อมาจาก British Standard Pipe ถ้าเห็นคำว่า BSP เฉยๆ ต้องดูต่อว่าเป็นเกลียวตรงหรือเกลียวเรียว
  • BSPT, PT และ R คือเกลียวเรียวตัวเดียวกัน ตัว T ใน BSPT มาจาก Taper ที่แปลว่าเรียว
  • BSPP, PF และ G คือเกลียวตรงตัวเดียวกัน ตัว P ตัวท้ายใน BSPP มาจาก Parallel ที่แปลว่าขนาน
  • R กับ Rc ต่างกันแค่ตัวผู้กับตัวเมีย R คือเกลียวนอก ส่วน Rc คือเกลียวใน
  • ที่ดูเหมือนกันหมด เพราะทั้งตระกูลใช้มุมฟัน 55° และจำนวนฟันต่อนิ้วชุดเดียวกัน ต่างกันแค่ตรงกับเรียว

ช่างและร้านค้าในไทยมักเรียกว่า PT และ PF ส่วนแคตตาล็อกรุ่นใหม่มักเขียนเป็น R, Rc และ G ทั้งสองแบบหมายถึงเกลียวเดียวกัน คำเต็มของคำย่อทั้งหมดอยู่ในภาคผนวกท้ายบทความ

ชนิดเกลียวที่เจอบ่อยในงานลม

งานลมเจอเกลียวอยู่ 4 กลุ่ม คือ G, R, NPT และเกลียวเมตริกขนาดเล็ก โดย G กับ R เป็นตระกูลเดียวกันที่เรียกรวมว่า BSP

ชนิดชื่อเรียกอื่นรูปทรงมุมฟันวิธีกันรั่วมาตรฐาน

G

BSPP, PF

ตรง ทั้งตัวผู้และตัวเมีย

55°

โอริงหรือแหวนซีลISO 228-1, JIS B 0202
R (ตัวผู้) และ Rc (ตัวเมีย)BSPT, PTเรียว55°เทปพันเกลียวISO 7-1, JIS B 0203
RpPSตรง มีเฉพาะตัวเมีย ใช้คู่กับ R55°เทปพันเกลียวISO 7-1, JIS B 0203
NPTเกลียวอเมริกันเรียว60°เทปพันเกลียวANSI/ASME B1.20.1
M5, M3เกลียวเมตริกตรง60°แหวนรองISO เมตริก

ข้อสังเกตที่ช่วยให้จำง่าย

  • G กับ R มีมุมฟันและจำนวนฟันต่อนิ้วเท่ากัน ต่างกันแค่ตรงกับเรียว
  • อุปกรณ์ยี่ห้อยุโรปมักใช้พอร์ต G ส่วนยี่ห้อญี่ปุ่นและเอเชียมักใช้ Rc และยี่ห้ออเมริกามักใช้ NPT
  • M5 และ M3 ใช้กับพอร์ตขนาดเล็ก เช่น วาล์วและกระบอกลมรุ่นจิ๋ว ที่เล็กเกินกว่าจะทำเกลียว 1/8″

ตารางเทียบขนาดเกลียว

เกลียว BSP กับ NPT ขนาดเรียกเดียวกันมีเส้นผ่านศูนย์กลางต่างกันไม่ถึง 0.6 มม. จึงแยกด้วยตาเปล่าไม่ได้ ต้องดูจำนวนฟันต่อนิ้วประกอบ

ขนาดเรียกหุนBSP (G, R): Ø นอก (มม.)BSP: ฟันต่อนิ้วNPT: Ø นอก (มม.)NPT: ฟันต่อนิ้ว

1/8″

1

9.73

28

10.2927
1/4″213.161913.7218
3/8″316.661917.1518
1/2″420.961421.3414
3/4″626.441426.6714
1″833.251133.4011.5

ที่มาของตัวเลข: Tameson, BSP thread และ Tameson, National Pipe Thread

วิธีอ่านตาราง

  • ขนาดเรียกไม่ใช่ขนาดที่วัดได้จริง เกลียว 1/4″ วัดได้ประมาณ 13 มม. ไม่ใช่ 6.35 มม. ดูเพิ่มในบทความ การแปลง-เปรียบเทียบหน่วยวัด Size ในงานนิวเมติกส์
  • Ø นอกคือค่าที่วัดคร่อมยอดฟันของเกลียวตัวผู้ เกลียวเรียววัดที่ปลายจะได้น้อยกว่าตารางเล็กน้อย
  • G และ R ขนาดเดียวกันใช้ตัวเลขชุดเดียวกัน ทั้งเส้นผ่านศูนย์กลางและจำนวนฟัน
  • ขนาด 1/2″ และ 3/4″ มี 14 ฟันต่อนิ้วเท่ากันทั้ง BSP และ NPT ต้องแยกด้วยมุมฟันหรือรหัสบนตัวสินค้า
  • เกลียวเมตริก M5 มีเส้นผ่านศูนย์กลางนอก 5 มม. ระยะห่างระหว่างฟัน 0.8 มม.

มุมฟันเป็นอีกจุดที่ต่างกัน BSP ใช้มุม 55° ยอดและร่องฟันโค้งมน ส่วน NPT ใช้มุม 60° ยอดและร่องฟันตัดเรียบ

มุมฟันเกลียว BSP 55 องศา เทียบกับ NPT 60 องศา

PT กับ NPT: ชื่อคล้ายกัน แต่ใช้แทนกันไม่ได้

PT กับ NPT เป็นเกลียวเรียวเหมือนกันและชื่อต่างกันแค่ตัวอักษรเดียว แต่เป็นคนละมาตรฐานและใช้แทนกันไม่ได้ ตัว N ใน NPT มาจาก National หมายถึงมาตรฐานของสหรัฐอเมริกา

PT (BSPT, R)NPT

ที่มาของมาตรฐาน

อังกฤษ ญี่ปุ่น และ ISO

สหรัฐอเมริกา

มุมฟัน

55°60°
ยอดและร่องฟันโค้งมนตัดเรียบ
ฟันต่อนิ้ว ขนาด 1/8″2827
ฟันต่อนิ้ว ขนาด 1/4″ และ 3/8″1918
ฟันต่อนิ้ว ขนาด 1/2″ และ 3/4″1414
เอกสารมาตรฐานISO 7-1, JIS B 0203ANSI/ASME B1.20.1

ผลที่เกิดขึ้นเมื่อใช้ผิดคู่

  • ขนาด 1/4″ และ 3/8″ จำนวนฟันต่างกันชัดเจน ขันไม่เข้า หรือเข้าได้เล็กน้อยแล้วติด
  • ขนาด 1/8″, 1/2″ และ 3/4″ จำนวนฟันเท่ากันหรือใกล้กันมาก จึงขันเข้าได้ แต่มุมฟันไม่ตรงกัน ลมจึงรั่ว
  • วิธีสังเกตอุปกรณ์เกลียว NPT มักมีคำว่า NPT กำกับบนตัวเรือนหรือในสเปก เช่น 1/4-18 NPT และมักเป็นอุปกรณ์จากสหรัฐอเมริกา

สินค้าเกลียวในร้านนิวแมกซ์ไทยส่วนใหญ่เป็นเกลียว PT ส่วนเกลียว NPT แทบไม่มีจำหน่าย ถ้าเครื่องจักรหรืออุปกรณ์ของท่านเป็นเกลียว NPT กรุณาแจ้งก่อนสั่งซื้อ

วิธีดูว่าเกลียวในมือเป็นชนิดไหน

ถ้าบนตัวเรือนหรือฉลากมีรหัส G, R, Rc, NPT, PT หรือ PF ก็รู้ชนิดได้ทันที ถ้าไม่มี ให้ตรวจ 3 ขั้นตอนด้วยเวอร์เนียร์คาลิปเปอร์และหวีวัดเกลียว (thread pitch gauge) ถ้าไม่มีหวีวัดเกลียว ใช้ไม้บรรทัดนับฟันแทนได้

ขั้นตอนตรวจชนิดเกลียว G, R, NPT และ M5
  1. วัดเส้นผ่านศูนย์กลางนอกของเกลียวตัวผู้ แล้วเทียบกับตารางด้านบนเพื่อหาขนาดเรียก ถ้าวัดได้ประมาณ 5 มม. คือเกลียวเมตริก M5 ถ้าเป็นเกลียวตัวเมียให้วัดรูใน ซึ่งจะเล็กกว่าค่าในตารางประมาณ 1 ถึง 3 มม.
  2. ดูว่าเกลียวตรงหรือเรียว วัดเส้นผ่านศูนย์กลางที่ปลายและที่โคนเกลียว ถ้าเท่ากันคือเกลียวตรง ซึ่งในงานลมคือ G ถ้าโคนใหญ่กว่าคือเกลียวเรียว ให้ทำขั้นที่ 3 ต่อ
  3. นับจำนวนฟันต่อนิ้ว ทาบหวีวัดเกลียวให้ฟันขบกันสนิท หรือวางไม้บรรทัดแล้วนับยอดฟันในระยะ 1 นิ้ว (25.4 มม.) เกลียวสั้นให้นับครึ่งนิ้วแล้วคูณสอง ถ้าตรงกับ BSP คือ R ถ้าตรงกับ NPT คือ NPT

สรุปผลจาก 3 ขั้นตอนได้ตามตารางนี้

รูปทรงจำนวนฟันตรงกับชนิดเกลียว

ตรง

BSP

G

เรียว

BSPR (ตัวผู้) หรือ Rc (ตัวเมีย)
เรียวNPTNPT
ตรง และวัดได้ 5 มม.ระยะฟัน 0.8 มม.M5

รหัสสินค้าของหลายยี่ห้อบอกขนาดเกลียวเป็นเลขหุน โดย 01 คือ 1/8″, 02 คือ 1/4″, 03 คือ 3/8″ และ 04 คือ 1/2″ เช่น โรตารี่จอยท์รหัส SRJ2000A-02L เป็นเกลียว 1/4″

วิธีอ่านสเปกเกลียวบนสินค้าและแคตตาล็อก

สเปกเกลียวเขียนเป็นชนิดตามด้วยขนาด หรือขนาดตามด้วยชนิด ตัวอย่างขนาด 1/4″ หรือ 2 หุน มีวิธีเขียนดังนี้

เขียนว่าหมายถึง

R 1/4

เกลียวเรียว ตัวผู้

Rc 1/4

เกลียวเรียว ตัวเมีย

G 1/4เกลียวตรง ใช้ทั้งตัวผู้และตัวเมีย
PT 1/4 หรือ 1/4 PTเกลียวเรียว เท่ากับ R 1/4 หรือ Rc 1/4
1/4 BSPTเกลียวเรียว เท่ากับ PT 1/4
PF 1/4 หรือ 1/4 PFเกลียวตรง เท่ากับ G 1/4
1/4-18 NPTเกลียวเรียวอเมริกัน มี 18 ฟันต่อนิ้ว
M5 หรือ M5×0.8เกลียวเมตริก เส้นผ่านศูนย์กลาง 5 มม. ระยะฟัน 0.8 มม.

ใส่ข้ามชนิดได้ไหม

จำกฎ 3 ข้อก็พอ เกลียวตัวผู้ G ใส่ได้กับตัวเมีย G เท่านั้น เกลียวตัวผู้ R ใส่ได้ทั้งตัวเมีย G และตัวเมียตระกูล R ส่วน NPT ใช้กับ NPT ด้วยกันเท่านั้น

เกลียวตัวผู้เกลียวตัวเมียใช้ได้ไหมหมายเหตุ

G

G

ได้

กันรั่วด้วยโอริงหรือแหวนซีล ไม่ต้องพันเทป

RRc หรือ Rpได้พันเทปหรือทาน้ำยากันรั่ว
RGได้ขันเข้าได้ปกติ แต่ต้องพันเทปหรือทาน้ำยากันรั่วเสมอ
GRc หรือ Rpไม่แนะนำอาจขันเข้ายากหรือขันไม่เข้า
NPTG, Rc หรือ Rpไม่ได้มุมฟันและจำนวนฟันต่างกัน
G หรือ RNPTไม่ได้เกลียว G ขนาด 1/8″, 1/2″ และ 3/4″ ขันเข้าได้แต่รั่ว ขนาดอื่นขันไม่เข้า
M5M5ได้ใช้กับ M5 ด้วยกันเท่านั้น

ข้อควรระวัง

  • คู่ที่หลอกตาที่สุดคือ BSP กับ NPT ขนาด 1/2″ และ 3/4″ เพราะฟันต่อนิ้วเท่ากัน ขันเข้าได้จนดูเหมือนใช้ได้ แต่มุมฟันไม่ตรงกันจึงรั่ว
  • อย่าขันเกลียวเรียว R เข้าพอร์ตพลาสติก แรงอัดของเกลียวเรียวทำให้เกลียวตัวเมียเสียหายได้ ให้ใช้ข้อต่อเกลียว G แทน
  • ถ้าต้องต่อข้ามมาตรฐาน ให้ใช้ข้อต่อแปลงเกลียว เช่น อุปกรณ์เกลียว NPT ที่ต้องต่อกับระบบที่เป็น BSP

พันเทปเกลียวเรียวอย่างไรไม่ให้รั่ว

เกลียวเรียวอย่าง PT ต้องพันเทปที่เกลียวตัวผู้ก่อนขัน ส่วนข้อต่อที่เคลือบสารกันรั่วมาจากโรงงานขันได้เลยโดยไม่ต้องพันเทปเพิ่ม

วิธีพันเทปเกลียวเรียว เว้นปลายเกลียวและพันตามเข็มนาฬิกา
  1. ทำความสะอาดเกลียว เอาเศษโลหะ ฝุ่น และเทปเก่าออกให้หมด
  2. เว้นปลายเกลียวไว้ 1 ถึง 2 ฟัน ไม่พันเทปทับ เพื่อไม่ให้เศษเทปหลุดเข้าไปในท่อลมและวาล์ว
  3. พันตามเข็มนาฬิกาเมื่อมองจากปลายเกลียว ซึ่งเป็นทิศเดียวกับตอนขันเข้า พัน 2 ถึง 3 รอบ และดึงเทปให้ตึง
  4. กดเทปให้แนบร่องฟัน แล้วขันด้วยมือจนตึง จากนั้นใช้ประแจขันต่อจนแน่น

ข้อควรระวัง

  • พันผิดทิศ เทปจะคลายออกตอนขัน ถ้าพันผิดให้ลอกออกแล้วพันใหม่
  • อย่าขันแน่นเกินไป เพราะเกลียวจะเสียหาย ข้อต่อเกลียวเรียวไม่ต้องขันจนสุดเกลียว
  • เกลียวตรง G ไม่ต้องพันเทป เพราะกันรั่วด้วยโอริง

สำหรับข้อต่อเกลียวเรียวที่เคลือบสารกันรั่ว SMC แนะนำให้ขันด้วยมือจนตึง แล้วใช้ประแจขันต่ออีก 2 ถึง 3 รอบ โดยมีแรงขันอ้างอิงตามตาราง สินค้ายี่ห้ออื่นให้ดูคู่มือของผู้ผลิตประกอบ

ขนาดเกลียวแรงขันอ้างอิง (N·m)

1/8″

3 ถึง 5

1/4″

8 ถึง 12

3/8″15 ถึง 20
1/2″20 ถึง 25

ที่มา: Swagelok, Threaded Fitting Assembly และ SMC, Fittings & Tubing Precautions

คำถามที่พบบ่อย

PT กับ BSPT เหมือนกันไหม

เหมือนกัน เป็นเกลียวเรียวมุมฟัน 55° ตัวเดียวกัน PT เป็นชื่อแบบญี่ปุ่น BSPT เป็นชื่อแบบอังกฤษ ส่วนชื่อ ISO ปัจจุบันคือ R และ Rc ทั้งหมดใช้แทนกันได้

BSP กับ BSPT เหมือนกันไหม

ไม่เหมือนกันทีเดียว BSP เป็นชื่อตระกูลที่มีทั้งเกลียวเรียว (BSPT) และเกลียวตรง (BSPP) ถ้าสเปกเขียนแค่ BSP ต้องดูต่อว่าเป็นแบบไหน

PT กับ NPT ใช้แทนกันได้ไหม

ไม่ได้ ถึงจะเป็นเกลียวเรียวเหมือนกัน แต่มุมฟันและจำนวนฟันต่อนิ้วต่างกัน บางขนาดขันเข้าได้แต่จะรั่ว ถ้าจำเป็นต้องต่อกัน ให้ใช้ข้อต่อแปลงเกลียว

ข้อต่อเกลียว PT ใส่กับพอร์ตเกลียว G (PF) ได้ไหม

ได้ เกลียวตัวผู้ PT ขันเข้าพอร์ต G ได้ แต่ต้องพันเทปเสมอ ส่วนกรณีกลับกัน คือข้อต่อตัวผู้ G กับพอร์ต PT ไม่แนะนำ

ทำไมเกลียว 2 หุนวัดได้ 13 มม. ไม่ใช่ 6.35 มม.

ขนาด 1/4″ หรือ 2 หุน เป็นชื่อเรียกขนาด ไม่ใช่ขนาดที่วัดได้จริง เกลียว 1/4″ ทั้ง PT และ G มีเส้นผ่านศูนย์กลางนอกประมาณ 13.2 มม.

ไม่รู้ว่าเกลียวเป็นชนิดไหน ต้องแจ้งอะไรกับร้านบ้าง

ส่งข้อมูล 4 อย่างมาทาง LINE @pneumaxthai

  • รูปถ่ายเกลียวและฉลากของอุปกรณ์
  • เส้นผ่านศูนย์กลางนอกที่วัดได้ เป็นมิลลิเมตร
  • เป็นเกลียวตัวผู้หรือตัวเมีย
  • ยี่ห้อและรุ่นของอุปกรณ์ที่จะนำไปต่อ

สรุปก่อนสั่งซื้อ

ก่อนสั่งข้อต่อหรือวาล์ว ให้ตรวจ 2 อย่างคู่กันเสมอ คือขนาดเกลียวและชนิดเกลียว

  • G เกลียวตรง กันรั่วด้วยโอริง ไม่ต้องพันเทป
  • R (PT) เกลียวเรียว ต้องพันเทป ใส่กับตัวเมีย G ได้
  • NPT เกลียวเรียวแบบอเมริกัน ใช้กับ G และ R ไม่ได้
  • M5 เกลียวเมตริกสำหรับพอร์ตขนาดเล็ก

ถ้าไม่แน่ใจว่าเกลียวที่มีอยู่เป็นชนิดไหน ถ่ายรูปเกลียวพร้อมค่าที่วัดได้ ส่งมาสอบถามทาง LINE @pneumaxthai ได้ครับ

บทความที่เกี่ยวข้อง

สินค้าที่ต้องดูชนิดเกลียวก่อนสั่ง

ภาคผนวก: คำย่อและคำศัพท์ที่ใช้ในบทความ

คำย่อของเกลียวส่วนใหญ่ประกอบจากคำไม่กี่คำ คือ Pipe (ท่อ), Taper (เรียว) และ Parallel (ขนาน) เมื่อรู้คำเต็มแล้วจะเห็นว่าชื่อแต่ละชื่อบอกรูปทรงของเกลียวไว้ในตัว

ชื่อเกลียว

คำย่อคำเต็มความหมาย

BSP

British Standard Pipe

เกลียวท่อมาตรฐานอังกฤษ เป็นชื่อตระกูล มีทั้งแบบตรงและแบบเรียว

BSPP

British Standard Pipe Parallelเกลียวท่อมาตรฐานอังกฤษแบบขนาน คือเกลียวตรง
BSPTBritish Standard Pipe Taperเกลียวท่อมาตรฐานอังกฤษแบบเรียว
GGasชื่อ ISO ของเกลียวตรง ตัวอักษรมาจากคำว่า Gas เพราะเดิมออกแบบไว้ใช้กับท่อแก๊ส
RRohr (ภาษาเยอรมัน แปลว่าท่อ)ชื่อ ISO ของเกลียวเรียว ตัวผู้
RcRohr + Conicชื่อ ISO ของเกลียวเรียว ตัวเมีย ตัว c มาจาก Conic แปลว่าทรงกรวย
RpRohr + Parallelชื่อ ISO ของเกลียวตรง ตัวเมีย ที่ใช้คู่กับ R ตัว p มาจาก Parallel
PTPipe Taperชื่อเดิมตามมาตรฐานญี่ปุ่นของเกลียวเรียว เท่ากับ R และ Rc
PFPipe Fasteningชื่อเดิมตามมาตรฐานญี่ปุ่นของเกลียวตรง เท่ากับ G
PSPipe Straightชื่อเดิมตามมาตรฐานญี่ปุ่นของเกลียวตรง ตัวเมีย เท่ากับ Rp
NPTNational Pipe Taperเกลียวท่อแบบเรียวตามมาตรฐานสหรัฐอเมริกา
M5Metric 5เกลียวเมตริก เส้นผ่านศูนย์กลาง 5 มม.

คำเต็มของ PT, PF และ PS เป็นคำอธิบายที่ใช้กันทั่วไปในวงการ เอกสารอ้างอิงที่ตรวจสอบได้ระบุเพียงว่าเป็นสัญลักษณ์เดิมของ JIS ไม่ได้ระบุคำเต็มไว้

มาตรฐานและหน่วยงาน

คำย่อคำเต็มความหมาย

ISO

International Organization for Standardization

องค์การระหว่างประเทศว่าด้วยการมาตรฐาน

JIS

Japanese Industrial Standardsมาตรฐานอุตสาหกรรมญี่ปุ่น
ANSIAmerican National Standards Instituteสถาบันมาตรฐานแห่งชาติสหรัฐอเมริกา
ASMEAmerican Society of Mechanical Engineersสมาคมวิศวกรเครื่องกลสหรัฐอเมริกา ผู้ออกมาตรฐาน B1.20.1 ของเกลียว NPT

หน่วย สัญลักษณ์ และคำศัพท์

คำคำอังกฤษความหมาย

เรียว

Taper

ปลายเล็กกว่าโคน เป็นทรงลิ่ม ยิ่งขันลึกยิ่งแน่น

ตรง หรือขนาน

Parallelเส้นผ่านศูนย์กลางเท่ากันตลอดความยาว เป็นทรงกระบอก
เกลียวตัวผู้Male threadเกลียวนอก อยู่บนผิวด้านนอกของข้อต่อ
เกลียวตัวเมียFemale threadเกลียวใน อยู่ในรูของพอร์ต
พอร์ตPortรูเกลียวบนตัวอุปกรณ์ สำหรับขันข้อต่อเข้าไป
ØDiameterเส้นผ่านศูนย์กลาง
ฟันต่อนิ้วTPI ย่อจาก Threads Per Inchจำนวนยอดฟันเกลียวในระยะ 1 นิ้ว หรือ 25.4 มม.
ระยะฟันPitchระยะจากยอดฟันหนึ่งถึงยอดฟันถัดไป
หุนไม่มีหน่วยที่ช่างใช้เรียกขนาด 1 หุนเท่ากับ 1/8 นิ้ว
โอริงO-ringแหวนยางหน้าตัดกลม ใช้กันรั่วที่หน้าสัมผัส
N·mNewton metreนิวตันเมตร หน่วยของแรงบิดที่ใช้ขัน

แหล่งอ้างอิง

Loading